Rosja z wewnątrz

      Trzeba przyznać rację Włodzimierzowi Putinowi – ma człowiek świetne pomysły których zabrakło nawet jego imiennikowi Leninowi kiedy pisał swoje historyczne dzieło „Jak nam odbudować Rosję”. Obecny premier i jednocześnie prezydent-elekt doszedł do wniosku że Rosja chyba jest za duża żeby odbudowywać ją w całości i z tego powodu postanowił stworzyć gigantyczną spółkę skarbu państwa która będzie zarządzała Dalekim Wschodem oraz Syberią. Jest to 60% jednej ósmej części świata którą jest terytorium Rosji. Jeśli połączyć kalkulator z wykształceniem w granicach podstawówki łatwo zrozumieć że chodzi nie mniej nie więcej jak o 7,5%  powierzchni naszej planety. Nieźle, co? Nic podobnego w dzisiejszym świecie nie istnieje. Ale jak kto dobrze zna historię może przypomnieć sobie British East India Company która zarządzała też niezłym kawałkiem Imperium Brytyjskiego na Dalekim Wschodzie oraz Azji Południowo-Wschodniej od roku 1600 i aż do roku 1858. Podobieństwo nowej Rosyjskiej  superkorporacji  do jej historycznej poprzednicy polega nie tylko na zarządzaniu ogromnym terytorium ale i na uwolnieniu od   przestrzegania   wszystkich ustaw regulujących działalność biznesową w Rosji w ten sam sposób jak to było zrobione królową angielską Elżbietą ponad 400 lat temu.

      Ale dla zarządzania taką potęgą potrzebna jest postać też nie byle jaka. Właścicielem 7,5%  kuli ziemskiej może zostać tylko osoba która jest intellektualnie i merytorycznie przygotowana do tej wielkiej misji. Rosja jest bardzo bogata ludźmi utalentowanymi i niech nie budzi wątpliwości niedojrzałych krytyków obecnej władzy, którzy mają tupet nazywać się demokratyczną opozycją, ta zupełnie przypadkowa okoliczność że wszyscy  Rosyjscy bogacze oraz wysokiej rangi urzędnicy są bliskimi znajomymi, kolesiami lub krewnymi   pomysłodawcy   stworzenia Russian Far East&Syberian Company.   

        Wśród wszystkich osób z tych trzech kategorii została starannie wybrana najlepsza kandydatura: eks- marszałek Dumy, eks-przewodniczący Jednej Rosji (ulubionej partii narodu Rosyjskiego ogólnie znanej jak „Partia złodziei i oszustów”), eks-minister spraw wewnętrznych Rosji i co jest najbardziej cenione dziś na Kremlu - eks-członek spółdzielni „Jezioro” w której miał daczę obok daczy eks-prezydenta, a w przyszłości eks-premiera i ponownie prezydenta - pan Boris Gryzłow. Jest to postać nie tuzinkowa: wysoki, szczupły, przystojny, z siwym wąsikiem i znów co jest najbardziej dziś cenione na Kremlu pozbawiony ambicji i bardzo posłuszny obecnemu premierowi człowiek który swoim zachowaniem zasłużył na przydomek „Android” i to nie z powodu nazwy oprogramowania   dla smartfonów lecz z powodu tego że wykonuje rozkazy Putina bezzwłocznie i bezmyślnie. Jeszcze w roku 2004 był razem z prezydentem Kwaśniewskim na Kijowskim majdanie w okresie rewolucji pomarańczowej. Wstrząśnięty potencjałem intellektualnym ówczesnego marszałka Dumy Kwaśniewski bardzo nieprzychylnie ocharakterizował pana Gryzłowa jak to się mówi w krótkich żołnierskich słowach czym spowodował swoją drogą nową zimę w stosunkach polsko-rosyjskich.

      Putin jest człowiekiem który bardzo ceni przyjaźń. Nigdy nie zapomniał o żadnym ze swoich kumpli. Tak że temu kto ma szczęście bycia przyjacielem Putina można tylko pozazdrościć – może nie obawiać się biedy. Pozostaje tylko jedne pytanie: jak długo naród Rosyjski będzie tolerował prawdziwych przyjaciół Putina ilość których przekracza wielokrotnie ilość przyjaciół Danny Ocean`a.      

      Inicjatywa podsunięta przez prezydenta Francji Bronisławowi Komorowskiemu- niespodziewana dla większości ekspertów- by przekształcić Trójkąt Weimarski w Kwadrat włączając do niego Rosję może stać się dla Polski „polityczną windą”. Innymi słowy, może przynieść temu ambitnemu krajowi prawo do stąpania po szczycie europejskiej polityki. Temat jest niezwykle aktualny w kontekście nadchodzącego półrocznego przewodnictwa Polski w Unii Europejskiej.

Czym jest Trójkąt Weimarski?

      Trójkąt Weimarski („Weimarer Dreieck” po niemiecku lub „Triangle Weimar” po francusku) został utworzony 28 sierpnia 1991 roku na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych Polski, Francji i Niemiec (Krzysztof Skubiszewski, Roland Dumas i Hans- Dietrich Genscher). Był to gest poparcia skierowany w stronę tworzącej się polskiej państwowości ,wykreowany przez europejskie mocarstwa. Pełna nazwa „trójkąta” to przecież Komitet Wsparcia Francusko- Niemieckiego dla Współpracy z Polską. Zresztą głównym celem takiego formatu współpracy tych trzech krajów, była pomoc Polsce – która nie posiadała doświadczenia w prowadzeniu europejskiej polityki- w uzyskaniu członkostwa w UE i NATO. Spotkania głów państw miały miejsce wiele razy: w Poznaniu w 1998, w Nancy w 1999 roku, w Hamburgu w 2001, we Wrocławiu w 2003 roku oraz ponownie w Nancy w 2005 roku. Weimarski szczyt planowany w 2006 roku został odroczony z powodu odmowy Lecha Kaczyńskiego (wtedy polskiego prezydenta), który nie chciał w nim wziąć udziału, bo uraziła go publikacja w niemieckim Die Tageszeitung. W lipcu 2006 roku dobrze znany, niemiecki felietonista Peter Kohler wyśmiewał się z braci Kaczyńskich z powodu ich zaściankowego patriotyzmu i niechęci do Niemiec, nazywając ich „kartoflami”.

      W celu zrozumienia rewolucyjnej oferty złożonej przez prezydenta Francji Bronisławowi Komorowskiemu  powinniśmy poczuć atmosferę Trójkąta Weimarskiego, który został przekształcony przez Lecha Kaczyńskiego w Trójkąt Bermudzki. Wszystkie francuskie i niemieckie intencje, których celem była pomoc Polsce w uzyskaniu należnego jej miejsca w nowoczesnej Europie niestety w nim zatonęły. Rosjanie znali Kaczyńskiego jako zawziętego rusofoba, ale w porównaniu z jego niechęcią do Niemiec, stosunek do Rosji można nazwać nieporozumieniem. Oto fragment z wyżej wymienionego artykułu traktującego o „polskich kartoflach”:

      „Wiadomo jednak, że Kaczyński chełpił się tym, że przez lata żadnemu niemieckiemu politykowi nie podał nawet palca. Wystarczająco często trąbił, że w ogóle nie zna Niemiec poza spluwaczką w męskiej toalecie na lotnisku we Frankfurcie. Wiadomo, że urodzony w 1949 r. Kaczyński reprezentuje to trudne pokolenie, które jeszcze przed swoimi narodzinami zostało przez Niemcy ukąszone. Jest jasne, że w negatywnym światopoglądzie Kaczyńskiego od średniowiecza każdy Niemiec konno prze na Wschód. Wzorem do naśladowania dla Kaczyńskich był twórca Polski z 1919 r. Józef Piłsudski, który w 1926 r. odkrył sterowaną demokrację i do 1935 r. napędzał półfaszystowski reżim wojskowy.”

      Muszę potwierdzić całość oskarżeń padających pod adresem byłego polskiego prezydenta - oskarżenia tego typu są tworzone nieustannie. Nawet tak nagly komentarz ze strony Petera Kohlera zawiera najbardziej stosowny fragmenty pochodzące ze skandalicznego artykułu. Teraz cała sytuacja się pogarsza, stając się coraz bardziej niestosowna.

      Jest oczywistym że, biorąc pod uwagę taki „podniosły” charakter relacji, Trójkąt Weimarski  nie miał żadnych szans bycia „równoramiennym” Wadliwa polityka wschodnia i zachodnia Kaczyńskiego nie pozwoliła Polsce zająć miejsca na jakie zasługiwała – jako szósty największy kraj w Europie. Dlatego pojawienie się Bronisława Komorowskiego – znanego ze swojego umiarkowania i trzeźwego umysłu – w Pałacu Belwederskim  było postrzegane z ulgą przez Europejczyków. Z  tego samego powodu, Szczyt Trójkąta, który odbył  się 7 Lutego, tego roku w Warszawie rozpalił nadzieje na odnowienie  i  poprawę w stosunkach między Starą i Nową Europa.  Nie obyło się bez sceptyków, którzy myśleli, że Komorowski nie jest wystarczająco inteligentny – co więcej,  nudny – i że nie zdoła nikogo zaskoczyć.  Dziennikarze starali się podłapać każdy błąd popełniony przez stronę polską  – Sarkozy, który nie  miał parasola i przemókł do suchej nitki, czy to że podczas spotkania ze swoimi kolegami polski Prezydent zajął miejsce, zapominając przy tym zaoferować miejsca swoim gościom. Nic nie zapowiadało przełomu. I nagle nieoczekiwana – i szokująca dla niektórych –  propozycja zostala złożona.

Zaproszenie do Pierwszej Ligi

      Polityka zagraniczna Polski XX wieku ma jedną charakterystyczną cechę – pewien rozdźwięk między roszczeniami tego ambitnego kraju o zajęcie kluczowej roli w polityce europejskiej (czasami międzynarodowej) a opinią reszty Europy.  Niestety, to drugie było zasłużone ze względu na fakt, że Polska zdawała się nosić garnitur dorosłego mężczyzny, zachowując się jednocześnie jak pryszczaty nastolatek . Możemy  tutaj wspomnieć nadmierną  klerykalizację polityki wewnętrznej (niedopuszczalną w świeckiej Europie) czy też samozwańcze przywództwo w Europie Wschodniej – w tym na terytorium poradzieckim. Wszystko to przyczyniło się do izolacji Polski, która nie poddała się pragmatycznym prądom, zdecydowanie przeciwstawiając się odwilży na linii Berlin-Moskwa i Paryż – Moskwa. Podczas prezydentury Busha Jr, Polska stała się „Osłem Trojańskim” Amerykanów w Europie.  Przezwisko użyte do naśmiewania się z Polski zostało wymyślone przez niemieckie media.

      Stosunki z Rosja stanowiły znaczący przełom między Polakami, Niemcami, Francuzami.  Stara Europa, obiecując pragmatyczne podejście do polityki, handluje pomyślnie z naszym krajem. Europejczycy uważają że chwilowy profit  komercyjny i ścisła współpraca z Rosja doprowadzi ewentualnie do modernizacji Rosji; najpierw  technologicznej, a następnie – politycznej.  Bracia Kaczyńscy, którzy wyobrażali sobie że są Prometeuszami europejskich wartości demokratycznych promowali demokratyczny model, który wydawał im się prawdziwie zachodnioeuropejski z maniakalną pasją.

      Uwzględniając, że nie udało się im jednak stać  przykładem liberalnej demokracji, stali się pośmiewiskiem całej Europy. Prometeuszowa polityka zagraniczna Polski - która doprowadziła do utworzenia Polsko- Szwedzkiego projektu – „Partnerstwo Wschodnie”  - w rzeczywistości  przekształciła się w pewnego rodzaju szalony prozelityzm.

      Inicjatywa Polskiego Prezydenta stała się szansą dla pierwszej ligi europejskiej polityki, na którą Polska czekała od dawna.  Obecność Rosji w Trójkącie Weimarskim perfekcyjnie pasuje do interesów wszystkich czterech partii. Można poczuć, ze Weimar płynie – pod nieobecność wspólnej ideologii -  pod podmuchem świeżej bryzy.

      Trójkąt spełnił swój cel, do którego został utworzony w pierwszej kolejności – w celu wprowadzenia Polski do EU oraz NATO.  Trójkąt musiał  wolno umierać,  jak stara, nieuleczalnie chora  ciotka, której nikt nie odłączył od respiratora, z czystej filantropii i miłosierdzia.

      Rosyjsko- francusko- niemicki szczyt w Deauville – który jest kontynuacja spotkań miedzy Putinem, Chirakiem I Schroderem – wskazał na potrzebę trzy-bocznego partnerstwa.  W przeciwieństwie do zanikającego Trójkąta Weimarskiego, oś Moskwa- Paryż-Berlin  jest  pełna  pozytywnych treści.

      Zatem, inicjatywa zaszczepiona Komorowskiemu przez prezydenta Francji pojawiła się we właściwym czasie. Powinniśmy raczej widzieć ją jako przyłączanie się Polski do osi Rosja- Franja- Niemcy, niż jako przyłączanie się Rosji do weimarskiego trupa . Polska jest raczej ważna dla Rosji z geopolitycznego (tranzyt do Europy), politycznego (6 co do wielkości kraj EU, cieszący się specjalnymi relacjami z USA) punktu widzenia. Kooperacja z Polską w pewnych sprawach jest ważna .

      Prawa mniejszości rosyjskich w krajach bałtyckich, obecności rosyjskich firm w prywatyzacji polskich kompanii  naftowych i energetycznych, nowa architektura europejskiego bezpieczeństwa, zaproponowana przez Dmitrija Miedwiediewa– również odpowiada rosyjskim interesom. Rzadka okazja do stworzenia nowego politycznego formatu – korzystnego dla wszystkich uczestniczących - nie powinna być stracona. Radosław Sikorski – polski Minister Spraw Zagranicznych – oświadczył że będzie się konsultował z Moskwą w sprawie jej dołączenia do Trójkąta jak najszybciej. Możemy jedynie mięć nadzieję że nasze Ministerstwo Spraw Zagranicznych powita Polską inicjatywę przychylnie.

PS. Sytuacja wyglądała tak, że na kilka dni przed opisywanymi wydarzeniami, dyskutowałem z moimi polskimi kolegami  o możliwości dołączenia Rosji do  Trójkąta Weimarskiego. Znany polski komentator polityczny Piotr Maciążek specjalizujący sie w tematyce WNP był bardzo zainteresowany moimi sugestiami o utworzeniu kwadratu z trójkąta.  Niemniej jednak, pozostał on raczej sceptyczny w stosunku do realizacji projektu w takiej formie. Nie wierzę w mistykę, ale za sprawą cudu (a może nie?) nasz spór  został usłyszany i rozwiązany przez samego polskiego Prezydenta – po  mojej myśli. 

      Zatem dyplomacja zwykłych ludzi nie jest mitem!

      Przyznam szczerze, że od dawna śledzę działalność ministra Sikorskiego, jeszcze od tej pory kiedy nie był ministrem. Nie zawsze podobało mi się to co robił ( i w jaki sposób), ale zawsze odczuwałem w nim pewien potencjał. W ostatnich latach Radosław Sikorski w bardzo ciekawy sposób ewoluował w swoim rozwoju jako człowiek i jako osoba ze świata polityki publicznej. Jest chyba najbardziej współczesnym ze wszystkich przedstawicieli polskich elit politycznych.  Z ogromnym zainteresowaniem przeczytałem  exposé Ministra spraw zagranicznych  Polski i będąc rosyjskim publicystom, który za swoje główne profesjonalne  i ludzkie zadanie uważa prawdziwe  pojednanie polsko-rosyjskie chciałbym podzielić się z polskimi czytelnikami pewnymi refleksjami na jego temat. 

      Prawdą jest, że stosunki polsko-rosyjskie uległy znacznemu polepszeniu od tej pory jak Donald Tusk został premierem a Radosław Sikorski – ministrem spraw zagranicznych. Paradoksalnie do tego polepszenia przyczyniła się też smoleńska, polska tragedia narodowa, ale życie nie stoi w miejscu. Jeśli nie będziemy rozwijać stosunków dwustronnych zaczynie się stagnacja, po której przyjdzie regres. Każda polityka powinna być konsekwentna. Tak samo jak kolega Maciążek zwróciłem uwagę na zdanie ministra Sikorskiego  odnośnie zasad działania w polityce zagranicznej: „wykonać pozytywny gest, a potem działać według zasady wzajemności”. Dobrze powiedziane lecz skoro pan minister wyznaje tą zasadę jak należy rozumieć wydarzenia, które nastąpiły dzień po wizycie w Warszawie Dmitrija Miedwiediewa, podczas których prezydent RP Bronisław Komorowski  żądał w Washingtonie  rozmieszczenia lotnictwa amerykańskiego na terenie Polski? Niby przed kim amerykanie powinni Polskę bronić – przed Niemcami czy Francuzami? 

      Niestety Zachód się myli kiedy uważa politykę wobec Rosji za polską specjalnością. O ile minister Sikorski jest dobrze zorientowany w polityce amerykańskiej czy brytyjskiej o tyle brakuje mu i jego współpracownikom wyczucia sytuacji na Wschód od Buga. Nieudana misja dwóch ministrów spraw zagranicznych  (Polski i Niemiec) na Białorusi przed haniebnymi wyborami prezydenckimi jest najlepszym tego dowodem. Każdemu kto rozumie mentalność ludzi typu Łukaszenka było z góry wiadomo, że nic dobrego z tej wizyty nie będzie. Pisałem o tym na  swoim polskim blogukiedy owa wizyta była planowana jeszcze 30 października m.r. Niestety okazało się, że wizyta się odbyła a jej skutki  są dobrze znane. 

      Nie wiem kto wymyślił i stworzył Polsko-Rosyjskie Centrum Dialogu, ale jest ono moim zdaniem świetnym pomysłem. Z tym, że najlepsza koncepcja może być łatwo skompromitowana kiepskim wykonaniem. Mam nadzieję że Polska  strona będzie reprezentowana ludźmi, którzy są godni  wysokiej misji polsko- rosyjskiego pojednania, ale patrząc na wysiłki strony rosyjskiej odczuwam rozczarowanie. Wygląda na to, że  Rosja będzie reprezentowana w tym Centrum wyłącznie oddanymi przedstawicielami środowisk zwanych potocznie „patriotycznymi”, którzy są bardzo podobni do swoich odpowiedników w Polsce. Nie wiem czy można oczekiwać powodzenia w pracy tych Centrów jeśli ze strony Rosji zasiądą przy stole rosyjskie Rydzyki i Macierewicze. Co by przeszkadzało Polsce zaprosić do udziału w obradach Centrum, Rosjan ze środowisk eksperckich i kulturalnych? 

      Rosja przeżywa dziś bardzo ciekawy, ale niełatwy okres.  Kraj, który jak Polska słusznie uważa, że stosunki z Rosją są ważne i dąży do ich polepszenia powinien być dobrze poinformowany o swoim sąsiedzie, o tych zjawiskach społecznych, które powstają w Moskwie żeby mieć podstawy do podejmowania słusznych decyzji politycznych. Czytając codziennie prasę polską dochodzę do wniosku, że korespondenci akredytowani w Moskwie piszą swoje relacji na podstawie  informacji jednej, najwyżej dwóch gazet rosyjskich. Nazwiska rosyjskich działaczy społecznych, którzy zostają prawdziwymi bohaterami narodowymi nie są znane polskiemu czytelnikowi. Z prasy polskiej wyłania się chmurny, szary, urzędniczy obraz Rosji pozbawiony nadziei na lepszą przyszłość. Jeszcze rok temu też tak myślałem. Lecz coś zaczyna się zmieniać – władza już nie jest tak pewna siebie jak wcześniej. Powstaje dialog władzy ze społeczeństwem – trudny, napięty ale  to dopiero początek który daje nadzieję. Tej informacji o Rosji w Polsce nie ma.  Właśnie MSZ powinien  mieć świadomość nadchodzących w Federacji zmian żeby skutecznie prowadzić swoją politykę zagraniczną. 

      No i łyżeczkę miodu na zakończenie. Albo minister Sikorski ma bardzo  dobrych speechwriterów albo sam jest bardzo utalentowanym znawcą sztuki mówienia, ale tekst exposé jest moim zdaniem  doskonały. Istnieje oczywiście jeszcze trzecia wersja – że ktoś pomaga mu w domu, ale to tylko drobna złośliwość. Żarty na bok – świetne przemówienie, dobrze zbilansowane i z umiarkowanym  patosem.  Niestety politycy rosyjscy w taki sposób nie rozmawiają.

      W ciągu trzech-czterech lat Michaił Chodorkowski zostaje najbogatszym człowiekiem w Rosji. Jego majątek według ocen ekspertów sięga 18 miliardów dolarów. Okres machlojek finansowych, przywłaszczenie najbardziej „smacznych” kawałków tortu narodowego minął. Będąc człowiekiem bez wątpienia bardzo zdolnym, Chodorkowski zrozumiał że pieniędzy – to nie wszystko. Teraz zadanie jest inne – zostać częścią establishmentu, przywłaścić już nie forsę lecz władzę. W najbliższym otoczeniu młodego oligarchy pojawiają się ludzie mające powiązania w resortach siłowych (emerytowani generałowie MSW i FSB), zaczyna się finansowanie partii politycznych. Mądry miliarder nie ryzykuje kłaść wszystkie jaja do jednego koszyka. Ale wbrew powierzchownej formalnej logice najwięcej pieniędzy dostają komuniści. Na pierwszy rzut oka to jest bezsens – kapitalista wydaje pieniędzy na komunistów, ale to  tylko na pierwszy rzut, gdyż na drugi już widać że partia komunistyczna ma  drugi co do wielkości klub w Dumie Państwowej i oczywiście ma możliwość  wpływać na proces ustawodawczy zwłaszcza w bardzo ciekawym dla Chodorkowskiego temacie gospodarczym i podatkowym. Chodorkowski przystępuje,  jak on sam mówił, do skupu udziałów w parlamencie rosyjskim mając na celu zostać większościowym udziałowcom Dumy. JUKOS zamawia znanemu rosyjskiemu politologowi Stanisławowi Biełkowskiemu projekt zmiany Konstytucji Rosji. Pomysł oligarchy polega na przeksztaltowaniu republiki prezydenckiej w parlamencką. Złośliwcy płotkują że w taki sposób chce zostać premierem czyli pierwszą osobą w państwie, ponieważ  w wyborach bezpośrednich prezydenckich miałby marne szansę (w Rosji żydzi, niestety nie są mile widziane na najwyższym stanowisku w państwie) a mając w kiszeni Dumę zostałby premierem bez problemów.

      Jednocześnie zaczyna się sprzątanie w JUKOSie. Chodorkowski wydaje miliony dolarów na usługi najlepszych w świecie kancelarii prawniczych, doradczych i podatkowych. Buduje się nowy image JUKOSu – przejrzysty biznes według światowych standardów. Żeby ta zmiana została zauważona przez inwestorów zachodnich kilka milionów zostały wypłacone PR agencjom w Stanach Zjednoczonych i Anglii. Po co ten makijaż Chodorowskiemu?  Ktoś z mądrych zachodnich doradców podpowiedział jemu że na tym można zrobić jeszcze „trochę” forsy kosztem zachodnich inwestorów.  Jak powiedział Chodorkowski w wywiadzie dla   angielskiego "Business New Europe”:

      „Jestem  wcieleniem trzech generacji rodziny Rothschildów  w jednej osobie. Pierwsza generacja – rekiny-rabusiowi, druga -  rozwój biznesu, trzecia – rodzina trzymająca władzę w Ameryce. “

      Wśród dyrektorów JUKOSu pojawiają się takie osoby jak Lord Owen, były Brytyjski minister spraw zagranicznych, a z tymi z zachodnich inwestorów którzy zostali oszukani przez JUKOS Chodorkowski zawiera umowy pokojowe. Żeby Amerykanin Kenneth Dart wycofał ze wszystkich sądów swoje skargi na YUKOS i przestał publikować w gazetach całego światu artykuły o tym jak Chodorkowski oszukał jego na 100 milionów dolców, JUKOS wypłacił biedakowi od 120 do 160 milionów ale wzamian Dart zobowiązał się milczeć. Dziś ten pan nawet nie ma prawa udzielić wywiadu na ten delikatny temat. A jeszcze parę lat temu wydawca  "Business New Europe” Ben Aris został wyrzucony przez security JUKOSu z walnego zgromadzenia udziałowców JUKOSu bez względu na to że miał upoważnienie Kennetha Darta, właściciela akcji na kwotę 100 milionów dolarów.

      Kariera Michaiła Chodorkowskiego,  historia jego wzlotu i upadku jeszcze czeka na swojego biografa. Mógłby to być fajny film lub powieść sensacyjna, ale na razie bohater główny nie nakręconego filmu siedzi w więzieniu i wygląda na to że nie łatwo jemu będzie uzyskać przed terminowe uwolnienie. Pozostaje pytanie: po co poszedł siedzieć prawie dobrowolnie, przecież miał możliwość dogadać się z Putinem lub po prostu opuścić kraj. Nie chciał. Moim zdaniem  po prostu obraził się. Głupio, ale właśnie w ten sposób to wygląda.  Usiłował zmienić ustrój polityczny w Rosji żeby zostać  władcą ogromnego kraju, chciał sprzedać JUKOS który dostał od państwa w prezencie korporacjom międzynarodowym. Chodorkowski zapomniał że nie wolno rzucać kamienie w dom sąsiada jeżeli mieszkasz w szklanym domie. Sprawa Chodorkowskiego zmieniła Rosję i nie jestem pewien że w najlepszy sposób. Ale współautorem tych zmian został właśnie Chodorkowski.  

Pięć staruszków – jeden rubel

    Duże pieniędzy wymagały nowego szyldu i    dywersyfikacji   biznesu. Po to został założony nowy centrum  „Międzybranżowe naukowo-techniczne programy” – w skrócie po rosyjsku MENATEP. Konkurencja na rynku usług finansowych w których    specjalizował    się Chodorkowski wzrosła i prowizji w transakcjach tego typu spadła aż do 3-5%. Zaczęł się nowy etap w biznesie – import. Pieniędzy zarobione w „pralnie”  były wykorzystane dla zakupu za granicą dotąd nie znanych w Rosji towarów – komputerów. Marża w tym handlu wynosiła setki procentów.  Ale na liście towarów importowanych do Rosji zespół Chodorkowskiego bez żądnych skrupułów   umieścił i mniej technologiczne –  na przykład Cognac „francuski” Napoleon bezpośrednio od producenta w Polsce etc. W grudniu 1988 Chodorkowski zakłada bank MENATEP i zauważa że naród radziecki ma niezłe oszczędności „pod materacem”. W ten sposób powstaje chyba pierwsza w byłym ZSRR piramida finansowa. Slogan reklamowy tej piramidy był taki: „Idziemy do rynku z prędkością 15 milionów rubli na godzinę”. Niestety po drodze z taką niesamowitą prędkością kilka milionów osób nie wytrzymały tempo i odpadły. Ten fakt że nie zdążyły zachować przy tym swoje  oszczędności MENATEP jakoś nie zasmucił tym bardziej że kapitał banku w ten sposób podwoił się. Hasło tej operacji finansowej było „Pięć staruszków – jeden rubel”.  

Biznes-projekt „Władza”